W świecie kryptowalut odporność na cenzurę odnosi się do swobody przeprowadzania transakcji, braku ryzyka konfiskaty oraz niezmienności transakcji. Odporność na cenzurę występuje w szerokim spektrum, przy czym Bitcoin jest prawdopodobnie kryptowalutą lub aktywem cyfrowym o największej odporności na cenzurę. Bardziej scentralizowane łańcuchy bloków, takie jak Solana, znajdują się na drugim końcu tego spektrum. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej, czym jest odporność na cenzurę, dlaczego jest tak ważna oraz jak wygląda spektrum odporności na cenzurę wśród kryptowalut.
Multichain Aplikacja Bitcoin.com Wallet obsługuje szeroką gamę kryptowalut odpornych na cenzurę, takich jak Bitcoin, Ethereum, Avalanche i Polygon. Zacznij korzystać z portfela kryptowalutowego, któremu zaufały miliony użytkowników.
Czym jest odporność na cenzurę?
Zanim zdefiniujemy pojęcie odporności na cenzurę, warto zrozumieć, czym jest cenzura w kontekście finansowym. Cenzura finansowa polega na ograniczaniu działalności finansowej, np. uniemożliwianiu wydawania pieniędzy na określone cele, anulowaniu transakcji zawartych z inną stroną lub zamrożeniu aktywów finansowych.
Głównymi cenzorami są tradycyjnie rządy, choć inne podmioty pośredniczące w obrocie finansowym, takie jak banki, firmy obsługujące karty kredytowe oraz platformy typu web2, w coraz większym stopniu ograniczają działalność finansową. Odporność na cenzurę oznacza zatem zdolność do przeprowadzania operacji finansowych wbrew woli jakiejkolwiek strony trzeciej.
Jak wspomniano powyżej, trzy filary odporności kryptowalut na cenzurę to:
- Swoboda zawierania transakcji: Osoby trzecie nie mogą uniemożliwić Ci wysyłania ani odbierania aktywów.
- Zabezpieczenie przed konfiskatą: Osoby trzecie nie mogą odebrać ani zablokować Twojego majątku.
- Niezmienność transakcji: Osobom trzecim praktycznie nie da się zmienić transakcji po ich zrealizowaniu.
W tradycyjnej finansowości złoto jest odporne na cenzurę, podczas gdy niemal wszystkie waluty fiducjarne emitowane przez rządy podlegają ścisłej cenzurze. Gotówka jest bardziej odporna na cenzurę, ale stanowi jedynie niewielką część walut fiducjarnych. Na przykład dolary amerykańskie znajdujące się w obiegu stanowią około 10% całkowitej Podaż pieniądza w USD, a to nawet nie uwzględnia rynku eurodolarowego.
Poziomy odporności na cenzurę
Odporność na cenzurę występuje w różnych stopniach, przy czym niektóre zasoby są bardziej odporne na cenzurę niż inne.
Gotówka (fizyczne banknoty) w portfelu charakteryzuje się dość wysokim stopniem odporności na cenzurę. Można ją przekazać dowolnej osobie, a gdy już to zrobisz, trudno jest komuś innemu cofnąć tę transakcję. Gotówka jest jednak w pewnym stopniu narażona na konfiskatę, dlatego może nie być najlepszą formą pieniądza dla uchodźców uciekających z kraju. Z oczywistych powodów nie zaleca się również przechowywania wszystkich oszczędności w gotówce pod materacem.
W porównaniu z gotówką większość aktywów we współczesnym świecie finansów podlega silnej cenzurze. Jeśli chodzi na przykład o pieniądze na koncie bankowym, wszystkie trzy filary odporności na cenzurę są łatwo naruszane: środki mogą zostać skonfiskowane, użytkownik może zostać pozbawiony możliwości dokonywania transakcji, a jego transakcje mogą zostać cofnięte.
Jeśli nie wierzysz, że to prawda, rozważ poniższe przykłady:
- Operacja „Choke Point”, W ramach tej inicjatywy Departamentu Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych, realizowanej w latach 2013–2017, rząd USA wywierał presję na banki, aby odmawiały świadczenia usług osobom związanym z różnymi (legalnymi) branżami, które uznał za „moralnie zepsute”.
- W 2021 roku, na polecenie rządu kanadyjskiego, banki i podmioty obsługujące płatności uniemożliwiły obywatelom Kanady przekazywanie darowizn na rzecz niektórych podmiotów, które rząd uznał za niepożądane z politycznego punktu widzenia. Rząd ponadto zablokowano lub zawieszono rachunki bankowe obywateli Kanady. Uczynili to bez dowodów i bez nakazów sądowych.
- Wykonano przez PayPal wiadomości międzynarodowe w 2022 roku, kiedy to opublikowała zaktualizowane zasady, na mocy których PayPal mógł nakładać na użytkowników grzywny w wysokości 2 500 dolarów za rozpowszechnianie „dezinformacji”. PayPal szybko wycofał się publicznie z tych zasad, choć znaczna część ich treści pozostała niezmieniona. Dotyczy to między innymi grzywien w wysokości 2 500 dolarów, które obowiązują od Wrzesień 2021 r. w związku z bardzo niejasnym sformułowaniem „podżeganie do nienawiści, przemocy, nietolerancji rasowej lub innych form nietolerancji o charakterze dyskryminacyjnym…”
Niektóre kryptowaluty uważa się za wysoce odporne na cenzurę, a Bitcoin jest prawdopodobnie ich najlepszym przykładem. Techniczne przyczyny wysokiego stopnia odporności na cenzurę, jaki zapewniają kryptowaluty w ogóle, a Bitcoin w szczególności, są złożone – zachęcamy więc do zgłębienia tego tematu za pośrednictwem naszej Centrum edukacyjne - wystarczy jednak powiedzieć, że technologia ta pozwala w znacznym stopniu zapewnić wszystkie trzy filary odporności na cenzurę. Dopóki tylko „przechowywanie we własnym zakresie"swoje aktywa za pomocą narzędzia takiego jak Portfel Bitcoin.com oraz utrzymywać zarządzanie hasłami i najlepsze praktyki w zakresie bezpieczeństwa, nikt nie może odebrać ci pieniędzy i nikt nie może uniemożliwić ci przeprowadzenia transakcji. Żadna z transakcji, które zrealizujesz, nie może zostać cofnięta.
Dlaczego odporność na cenzurę jest ważna?
Odporność na cenzurę w kontekście finansowym stanowi potężne narzędzie służące do przeciwdziałania ingerencji silnych podmiotów publicznych i prywatnych. Produkty finansowe odporne na cenzurę znacznie utrudniają rządom ograniczanie swobód obywateli, zarówno ekonomicznych, jak i innych. Stanowią one również mechanizm kontroli nad instytucjami finansowymi i przedsiębiorstwami, oferując klientom realną alternatywę.
Przyjrzyjmy się kilku przykładom z życia wziętych, aby zilustrować znaczenie odporności na cenzurę:
Kontrola przepływów kapitałowych
Kontrola kapitału to forma represji finansowej, w ramach której rządy ograniczają obywatelom możliwość lokowania środków w zagranicznych aktywach, takich jak dolary, złoto czy akcje. Obywatele są w praktyce zmuszeni do posiadania wyłącznie instrumentów finansowych zatwierdzonych przez reżim. Celem kontroli kapitału jest często sztuczne wspieranie lokalnej waluty, zwłaszcza w sytuacjach, gdy inflacja jest wysoka. W wielu przypadkach rządy celowo powodują inflację waluty krajowej, jednocześnie utrzymując ograniczenia kapitałowe. Uniemożliwiając obywatelom zamianę ich majątku na aktywa zagraniczne w warunkach wysokiej inflacji, ograniczenia kapitałowe skutecznie odbierają majątek obywatelom i przekazują go państwu.
Wysoka inflacja jest obecnie zjawiskiem o zasięgu globalnym – w latach 2020–2022 wskaźniki inflacji podwoiły się w 37 z 44 rozwiniętych gospodarek. Średnia światowa wynosi 7,4% a obecnie miliardy ludzi mieszkają w krajach, w których inflacja sięga dwucyfrowych wartości. Niemal każdy kraj stosuje jakąś formę kontroli kapitałowej, ale wraz ze wzrostem inflacji nasilają się również działania w zakresie wprowadzania bardziej rygorystycznych kontroli kapitałowych, które w większym stopniu mogą ograniczać swobodę gospodarczą.
Kryptowaluty, dzięki wysokiemu stopniowi odporności na cenzurę, umożliwiają obywatelom obejście kontroli kapitałowych, pozwalając uniknąć ich najbardziej szkodliwych skutków. Co więcej, jeśli wystarczająca liczba osób w danym kraju ma dostęp do aktywów odpornych na kontrole kapitałowe, reżimowi trudno jest egzekwować takie ograniczenia. Może to z kolei skłonić reżim do prowadzenia od samego początku bardziej odpowiedzialnej polityki gospodarczej.
Panika bankowa
Pieniądze na Twoim koncie bankowym nie są prawnie Twoją własnością. Kiedy wpłacasz pieniądze, pożyczasz je bankowi – właśnie dlatego możesz otrzymywać odsetki od swojej wpłaty. Kiedy dokonujesz wypłaty, w rzeczywistości wycofujesz tę pożyczkę. Jednak ponieważ banki nie przechowują 100% depozytów w płynny gotówki, nie są w stanie w krótkim czasie zrealizować 100% wypłat (spłaconych kredytów). Panika bankowa to nazwa niefortunnej sytuacji, w której znaczna liczba deponentów decyduje się nagle na wypłatę swoich środków, co powoduje wyczerpanie płynnych rezerw gotówkowych banku i uniemożliwia pozostałym deponentom dokonanie wypłat.
Jeśli na rynku podlegającym regulacjom dojdzie do paniki bankowej na niewielką skalę, deponenci najprawdopodobniej ostatecznie odzyskają swoje środki w pełnej wysokości, do ustalonej kwoty (250 tys. dolarów w ramach FDIC w USA, 85 funtów w ramach FSCS w Wielkiej Brytanii itp.). Prawdziwe niebezpieczeństwo pojawia się, gdy panika bankowa ma zasięg ogólnokrajowy lub występuje na rynkach nieuregulowanych.
W skali kraju typową reakcją na panikę bankową jest nałożenie przez rząd ograniczeń dotyczących wypłat. Na przykład w Grecji w 2015 roku obywatele mogli wypłacać maksymalnie 50 euro dziennie. Ograniczenia zostały zniesione dopiero w 2018 roku. W Libanie, po latach, w których banki stosowały drakońskie środki kontroli nad depozytami, próbując powstrzymać rosnącą inflację, zdesperowani deponenci uciekli się w 2022 roku do rabowanie banków próbując odzyskać swoje pieniądze.
Coś w rodzaju paniki bankowej może również wystąpić na scentralizowanych giełdach kryptowalut, choć należy pamiętać, że giełdy te nie są technicznie rzecz biorąc bankami. Miało to miejsce w 2022 roku, wywołując dramatyczne skutki, m.in. w wyniku upadku firm Celsius, Voyager, FTX i BlockFi. Nieodpowiedzialne, a czasem wręcz przestępcze zarządzanie depozytami klientów doprowadziło do utraty zaufania, co wywołało masową ucieczkę inwestorów. Ponieważ giełdy nie dysponowały aktywami niezbędnymi do pokrycia depozytów, zawiesiły wypłaty. Każdy, kto pozostawił środki na giełdzie, najprawdopodobniej nigdy nie odzyska swoich pieniędzy, a jeśli nawet to nastąpi po latach batalii prawnych, będzie to jedynie ułamek wpłaconej kwoty.
Kryptowaluty przechowywane w przechowywanie we własnym zakresie są odporne na panikę bankową. Dzieje się tak, ponieważ… są bank. Zamiast posiadać jedynie roszczenie do swoich środków, jak ma to miejsce w przypadku tradycyjnego banku lub scentralizowanej giełdy kryptowalut, zachowujesz kontrolę nad swoimi środkami – podobnie jak w przypadku gotówki w kieszeni.
Należy pamiętać, że korzystanie z kryptowalut nie wyklucza prowadzenia działalności finansowej przynoszącej zyski, takiej jak zaciąganie i udzielanie pożyczek. Zdecentralizowane finanse, czyli DeFi, wykorzystuje inteligentne kontrakty w celu zautomatyzowania obsługi produktów finansowych bez konieczności przekazywania przez użytkowników kontroli nad swoimi aktywami.
Wolność słowa
54 procent światowej populacji żyje pod rządami reżimu autorytarnego, jako że zdefiniowane autorstwa Fundacji Praw Człowieka. Ograniczenia wolności słowa stanowią jedną z głównych cech autokratycznych reżimów, które wykorzystują je do tłumienia opozycji.
Kiedy ludzie organizują się, by przeciwstawić się autorytaryzmowi, nie da się uniknąć potrzeby pozyskania środków finansowych, dlatego właśnie pieniądze często stanowią dla reżimów łatwą dźwignię, którą wykorzystują do wprowadzania represji. Dysydenci i grupy opozycyjne regularnie spotykają się z zamrożeniem rachunków bankowych i konfiskatą majątku.
Jest ich wiele przykłady przykłady dysydentów, którzy sięgają po kryptowaluty, by przeciwstawić się tyranii – na przykład ponad 2 miliony dolarów w bitcoinach zebrano w 2020 roku na sfinansowanie opozycji wobec białoruskiego dyktatora Aleksandra Łukaszenki. Środki płatnicze odporne na cenzurę mogą zatem stanowić ważną siłę przeciwdziałającą autorytaryzmowi.
Sankcje
Sankcje gospodarcze służą wywieraniu presji gospodarczej, zmuszając reżimy do przestrzegania zasad międzynarodowych.
Chociaż sankcje są ważnym narzędziem, często stosowanym w obiektywnie dobrych celach, ich wpływ na poszczególne osoby może być druzgocący. Celem jest wywarcie wpływu na reżim nieprzestrzegający zasad, jednak to właśnie zwykli obywatele często odczuwają największe skutki. To sprawia, że moralne uzasadnienie stosowania sankcji – przynajmniej tych wprowadzanych na skalę krajową – staje się nieco niejasne. Czy sprawiedliwe jest, by na przykład wszyscy obywatele Rosji musieli cierpieć z powodu działań niewielkiej mniejszości?
Dzięki kryptowalutom, takim jak Bitcoin, osoby mieszkające w krajach objętych sankcjami mogą zachować dostęp do rynków światowych, co pozwala im na przykład otrzymywać przekazy pieniężne od przyjaciół i rodziny z zagranicy. Co jednak ważne, podmioty działające na dużą skalę, takie jak rządy czy duże przedsiębiorstwa, nie mogą skutecznie wykorzystywać kryptowalut do omijania sankcji. Ponieważ odnotowano według Financial Crimes Enforcement Network (FinCEN) wynika to z braku płynności na rynkach kryptowalut.
Różnorodne formy przeciwdziałania cenzurze w świecie kryptowalut
Odporność na cenzurę wynika z architektury sieci blockchain. Wybory dokonywane przez blockchain w zakresie szybkości i kosztów transakcji mają wpływ na poziom odporności na cenzurę. Ogólnie rzecz biorąc, im szybsza i tańsza jest sieć blockchain, tym mniejsza jest jej odporność na cenzurę. W miarę postępu innowacji w oprogramowaniu blockchain te kompromisy powinny się zmniejszać, choć prawdopodobnie nigdy całkowicie nie znikną.
Bitcoin jest nie tylko prawdopodobnie kryptowalutą najbardziej odporną na cenzurę, ale także prawdopodobnie najbardziej odporną na cenzurę siecią, jaka obecnie istnieje. Osiąga to dzięki procesowi zwanemu Proof-of-Work (PoW), w ramach którego wydobywane są bitcoiny. Więcej informacji można znaleźć w szczegółowy artykuł w kwestii wydobywania bitcoinów, ale wystarczy powiedzieć, że przyczynia się to do odporności na cenzurę. Kolejnym czynnikiem jest rozległość sieci Bitcoin.
Ethereum początkowo korzystało z mechanizmu PoW, ale przeszło na Proof-of-Stake (PoS), który z natury rzeczy jest mniej zdecentralizowany, ale za to szybszy, tańszy i znacznie bardziej energooszczędny. Obecnie większość głównych łańcuchów bloków korzysta z mechanizmu PoS. Ethereum jest bardziej odporne na cenzurę niż wiele innych głównych platform tego typu, ponieważ jego sieć jest bardzo rozproszona. Zarówno Binance Smart Chain, jak i Solana wykorzystują mechanizmy podobne do PoS, ale ich sieci są dość małe. W przypadku BNB Smart Chain sieć jest de facto kontrolowana przez centralny podmiot – Binance. Można uznać, że podlega ona cenzurze w takim samym stopniu, jak każda waluta fiducjarna emitowana przez rząd.
