Hard fork Bitcoina: znaczenie, historia i co dalej

1 sierpnia 2017 r. jeden łańcuch bloków podzielił się na dwa. W bloku nr 478 558 grupa górników i programistów zaczęła tworzyć bloki, które reszta sieci Bitcoin uznała za nieważne – tak powstał Bitcoin Cash. Każdy, kto posiadał bitcoin w tym momencie nagle na obu łańcuchach pojawiły się monety.

To wydarzenie było Hard fork Bitcoina: zmiana zasad konsensusu w sieci Bitcoin, która nie jest kompatybilna wstecznie, powodująca podział łańcucha bloków na dwa odrębne łańcuchy, z których każdy działa według własnych zasad i posiada własną walutę. Hard forki to sposób, w jaki sieć bez dyrektora generalnego i zarządu rozwiązuje swoje najpoważniejsze spory.

W niniejszym przewodniku wyjaśniono, czym jest hard fork, czym różni się od soft forka, przedstawiono wszystkie najważniejsze forki w historii Bitcoina, wyjaśniono, co rozdzielenie łańcucha oznacza dla posiadanych przez Ciebie monet, oraz dlaczego rok 2026 przyniósł najpoważniejszą debatę na temat forków od czasów „wojny o rozmiar bloku”.

Zarządzaj swoimi bitcoinami w bezpieczny sposób dzięki samodzielnemu przechowywaniu Aplikacja Bitcoin.com Wallet.

Najważniejsze wnioski

• Hard fork bitcoina to niezgodna wstecznie zmiana zasad, która trwale dzieli łańcuch bloków na dwa łańcuchy, co zazwyczaj prowadzi do powstania nowej kryptowaluty.
• Soft fork zaostrza zasady, zachowując jednocześnie kompatybilność ze starszym oprogramowaniem. Najważniejsze aktualizacje Bitcoina, w tym SegWit (2017) i Taproot (2021), były soft forkami.
• Bitcoin Cash (BCH), powstały w sierpniu 2017 roku w trakcie sporu o rozmiar bloku, pozostaje najważniejszym hard forkiem Bitcoina.
• Jeśli w momencie rozgałęzienia łańcucha posiadasz swoje klucze prywatne, automatycznie stajesz się posiadaczem monet w obu powstałych łańcuchach.
• Bitcoin nigdy nie przeprowadził w swoim głównym łańcuchu celowego hard forka, który naruszałby konsensus, i właśnie dlatego propozycje z 2026 r. dotyczące odporności na ataki kwantowe (BIP-360 i BIP-361) budzą tak duże kontrowersje.
• W sierpniu 2026 r. propozycja BIP-110 spowodowała pierwsze od 2017 r. rozdzielenie łańcucha Bitcoin w środowisku produkcyjnym. Została ona zaprojektowana jako soft fork, co pokazuje, że sam sposób aktywacji może doprowadzić do rozdzielenia sieci, nawet jeśli sama zmiana zasad tego nie spowodowałaby.

Czym jest hard fork Bitcoina?

Hard fork to zmiana protokołu łańcucha bloków, która powoduje utratę kompatybilności z poprzednimi wersjami oprogramowania. Węzły działające zgodnie ze starymi zasadami odrzucają bloki utworzone zgodnie z nowymi zasadami, w wyniku czego sieć dzieli się na dwa łańcuchy, które mają identyczną historię aż do punktu rozgałęzienia, a następnie rozchodzą się na stałe.

Słowo „konsensus” odgrywa tu bardzo ważną rolę. Każdy Węzeł Bitcoin niezależnie sprawdza każdy blok pod kątem zgodności z tym samym zestawem zasad konsensusu: limitem podaży wynoszącym 21 milionów monet, limitami rozmiaru i wagi bloku, prawidłowymi formatami podpisów i tak dalej. To właśnie te zasady sprawiają, że tysiące nieznajomych osób może uzgodnić treść jednego rejestru, nie ufając sobie nawzajem. Własny system Bitcoina dokumentacja dla programistów opisuje rozgałęzienia jako naturalną konsekwencję stosowania przez węzły różnych zestawów reguł. Jeśli zmieni się reguły w sposób, którego stare oprogramowanie nie jest w stanie zaakceptować, nie ma już jednej sieci. Powstają dwie.

Ponieważ Bitcoin nie posiada centralnego organu, który mógłby wymusić aktualizację, hard fork zakończy się sukcesem tylko wtedy, gdy górnicy, operatorzy węzłów, giełdy i użytkownicy dobrowolnie przejdą na nowe zasady. Gdy tylko część społeczności podejmie takie działania, obie łańcuchy przetrwają, a każdy z nich będzie miał własną monetę, cenę rynkową i zespół programistów.

Jedna różnica nieustannie sprawia ludziom trudności. Widelec łańcuchowy (taki jak Bitcoin Cash) dzieli istniejący łańcuch bloków, więc obie monety mają wspólną historię transakcji aż do momentu podziału. Wyplet kod źródłowy (np. Litecoin) kopiuje oprogramowanie open source Bitcoina i uruchamia zupełnie nowy łańcuch bloków, zaczynając od własnego bloku genesis, który nie ma żadnego związku z historią Bitcoina. Tylko w pierwszym przypadku obecni posiadacze otrzymują nowe monety.

Hard fork a soft fork

Różnica sprowadza się do kompatybilności wstecznej. Soft fork zaostrza zasady, więc bloki utworzone zgodnie z nowymi zasadami nadal są uznawane za prawidłowe przez stare oprogramowanie. Hard fork sprawia, że bloki, które wcześniej były nieprawidłowe, stają się prawidłowe (lub w inny sposób narusza stare zasady), więc stare oprogramowanie odrzuca nowy łańcuch.

Przydatna analogia: „soft fork” przypomina restaurację, która ogranicza swoje menu. Stali bywalcy nadal mogą zamawiać wszystko, co widzą w menu. „Hard fork” przypomina natomiast sytuację, w której restauracja przechodzi na kuchnię, której nie da się opisać w starym menu. Goście muszą albo zaakceptować nowe menu, albo poszukać innej restauracji.

Właśnie dzięki „soft forkom” Bitcoin faktycznie przeszedł aktualizacje. Segregated Witness (SegWit) uruchomiono w sierpniu 2017 r. po tym, jak oddolna kampania na rzecz soft forka zainicjowanego przez użytkowników (UASF) zmusiła górników do wyrażenia poparcia. Korzeń główny nastąpiło w listopadzie 2021 r., co poprawiło ochronę prywatności i umożliwiło bardziej elastyczne inteligentne umowy. Oba te wydarzenia znacząco wpłynęły na Bitcoin bez powodowania rozłamu w sieci.

Jak dochodzi do hard forka?

Hard fork to proces, a nie pojedyncze zdarzenie. Typowy przebieg wygląda następująco:

1. Propozycja: Ktoś opracowuje projekt zmiany, często w formie propozycji ulepszenia Bitcoina (BIP), która jest następnie podawana do publicznej wiadomości Repozytorium BIPs na GitHubie, gdzie jest poddawana analizie liczbowej i ocenie społeczności.
2. Wdrożenie: Programiści wprowadzają nowe zasady do klienta – albo poprzez modyfikację istniejącej implementacji, albo tworząc zupełnie nową, tak jak w 2017 roku Bitcoin ABC wdrożył zasady Bitcoin Cash.
3. Aktywacja: Oprogramowanie określa warunek wyzwalający, zazwyczaj wysokość bloku lub znacznik czasu („dzień znaczący”). Do tego momentu oba zestawy reguł widzą ten sam łańcuch.
4. Podział: W momencie aktywacji pierwszy blok, który jest prawidłowy zgodnie z nowymi zasadami, ale nieprawidłowy zgodnie ze starymi, powoduje rozdzielenie sieci. Górnicy, węzły i portfele same się rozdzielają na jedną lub drugą stronę.
5. Dwie sieci: Począwszy od tego bloku, każdy łańcuch ma własne transakcje, własne korekty poziomu trudności oraz własny rynek. Giełdy wprowadzają nową monetę do obrotu (lub odmawiają tego), a rynek decyduje o wartości każdego łańcucha.

Dobrze zaprojektowane hard forki zapewniają ochronę przed powtórzeniem w etapie 2: polega to na modyfikacji formatu transakcji, dzięki czemu transakcja rozesłana w jednym łańcuchu nie może zostać skopiowana ani „powtórzona” w drugim. Funkcja ta została wprowadzona w Bitcoin Cash. Decyzja twórców SegWit2x, by uczynić ochronę przed powtórzeniem opcjonalną, a nie obowiązkową, była jedną z przyczyn, dla których ten fork upadł jeszcze przed uruchomieniem.

Dlaczego dochodzi do hard forków?

Każdy hard fork Bitcoina wynika z nieporozumienia, którego społeczność nie była w stanie rozwiązać w ramach obowiązujących zasad. Najczęstsze przyczyny to:

• Skalowalność - Ile transakcji powinno zmieścić się w jednym bloku? Spór dotyczący limitu wielkości bloku doprowadził do największych rozgałęzień w historii Bitcoina.
• Nowe funkcje - Niektóre zmiany, takie jak modyfikacja dowód pracy algorytm wydobywczy – po prostu nie da się tego zrealizować w ramach soft forka.
• Bezpieczeństwo i poprawki błędów - Krytyczna luka w zabezpieczeniach może wymusić wprowadzenie zmian powodujących niekompatybilność. Klasycznym przykładem jest błąd przepełnienia w sieci Bitcoin z 2010 roku (omówiony poniżej).
• Ideologia - Czy bitcoin powinien być cyfrowym złotem, czy elektroniczną gotówką? Czy w ogóle należy zajmować się zagubionymi monetami? Kwestie techniczne często odzwierciedlają kwestie filozoficzne.
• Cofanie transakcji - To nie jest przykład dotyczący Bitcoina, ale Ethereumhard fork z 2016 r., mający na celu cofnięcie DAO Hack (który doprowadził do powstania Ethereum Classic) stanowi przykład rozgałęzienia łańcucha, wykorzystanego do zmiany niedawnej historii.

Lista hard forków Bitcoina: pełna historia

Zrozumienie rozgałęzień Bitcoina oznacza zrozumienie „wojny o rozmiar bloku” – konfliktu, który w decydujący sposób kształtował społeczność mniej więcej w latach 2015–2017. Rozmiar bloków Bitcoina był ograniczony do 1 MB, a wraz ze wzrostem popularności bloki zapełniały się, a opłaty rosły. Jedna strona opowiadała się za większymi blokami, aby Bitcoin mógł skalować się jako system płatności peer-to-peer na warstwie podstawowej. Druga strona argumentowała, że duże bloki sprawią, iż prowadzenie węzła stanie się zbyt kosztowne, co doprowadzi do centralizacji sieci, i preferowała utrzymanie małych bloków przy jednoczesnym skalowaniu poprzez miękkie rozgałęzienia, takie jak SegWit, oraz warstwy drugie, takie jak Sieć Lightning.

Wczesne próby podwyższenia limitu miały formę alternatywnego oprogramowania węzłów: Bitcoin XT (2015), Bitcoin Classic (2016) oraz Bitcoin Unlimited (2016). Żadna z nich nie zyskała wystarczającego poparcia, by zostać wdrożona, ale przygotowały one grunt dla dalszych wydarzeń.

Niektóre z nich zasługują na więcej niż tylko wiersz w tabeli.

Bitcoin Cash wyłonił się bezpośrednio z końcowej fazy sporu o rozmiar bloku. Kiedy SegWit został wdrożony bez zwiększenia rozmiaru bloku, zwolennicy dużych bloków odłączyli się, tworząc fork z blokami o rozmiarze 8 MB. Jest to jedyny hard fork Bitcoina, który doprowadził do powstania trwałej ekonomii, charakteryzującej się ciągłym rozwojem, wykorzystaniem przez akceptantów oraz własnym, późniejszym cyklem aktualizacji.

SegWit2x to hard fork, który nigdy nie doszedł do skutku, a jego odwołanie może być najważniejszym wydarzeniem na tej liście. W ramach „Porozumienia nowojorskiego” z maja 2017 r. dziesiątki firm oraz większość mocy obliczeniowej zobowiązały się do aktywacji SegWit, a następnie, sześć miesięcy później, do przeprowadzenia hard forka w celu zwiększenia rozmiaru bloków do 2 MB. Operatorzy węzłów i użytkownicy zbuntowali się, postrzegając zakulisowe porozumienie między korporacjami jako atak na Zarządzanie Bitcoinem. W obliczu malejącego poparcia i braku obowiązkowej ochrony przed powtórzeniem transakcji organizatorzy odwołali projekt trzy tygodnie przed jego uruchomieniem. Wniosek, jaki wyciągnęła społeczność: to nie górnicy ani firmy ustalają zasady działania Bitcoina, lecz użytkownicy obsługujący węzły.

Bitcoin Gold miał na celu demokratyzację wydobywania poprzez przejście na algorytm dostosowany do kart graficznych. Jego dalsza historia stała się jednak przestrogą: chroniony jedynie przez niewielką część mocy obliczeniowej łańcuch uległ Ataki typu 51% w maju 2018 r. i styczniu 2020 r., przy udziale cyberprzestępców podwójne wydatkowanie miliony dolarów. Fork przejmuje kod Bitcoina, ale nie jego zabezpieczenia.

Bitcoin SV pokazuje, że rozgałęzienia mogą prowadzić do kolejnych rozgałęzień. W listopadzie 2018 roku społeczność Bitcoin Cash podzieliła się w kwestii kierunku rozwoju protokołu, a dwa lata później doszło do kolejnego rozłamu, w wyniku którego powstał eCash. Każde z tych rozgałęzień przyczyniło się do dalszej fragmentacji społeczności i mocy obliczeniowej.

Według większości szacunków od 2009 roku powstało znacznie ponad 100 projektów, które utworzyły rozgałęzienia łańcucha lub kodu Bitcoina, z czego większość powstała w „sezonie forków” w latach 2017–2018, kiedy nowe monety rozdzielane w ramach airdropów wśród posiadaczy bitcoinów przez krótki czas wydawały się darmowymi pieniędzmi. Obecnie niemal wszystkie z nich są łańcuchami-widmami, pozbawionymi znaczącego wydobycia, rozwoju czy płynności.

Czy sam Bitcoin kiedykolwiek przeszedł hard fork?

Oto niuans, który umyka większości autorów artykułów wyjaśniających: łańcuch, który nazywamy Bitcoinem (BTC), nigdy nie przeszedł celowego hard forka, który rozluźniałby zasady. Każda zamierzona aktualizacja, od SegWit po Taproot, została zaprojektowana jako soft fork zachowujący kompatybilność wsteczną. Forki przedstawione w tabeli powyżej doprowadziły do powstania nowych monet; sam Bitcoin zachował swoje zasady.

Dwa przypadkowe zdarzenia o mało co nie doprowadziły do tragedii.

• Incydent związany z przepełnieniem wartości (15 sierpnia 2010 r.) - Błąd umożliwił komuś utworzenie transakcji w bloku nr 74 638, zawierającej 184 miliardy BTC, co stanowiło prawie 9 000-krotność całkowitego limitu podaży. Satoshi Nakamoto i pierwsi programiści w ciągu kilku godzin udostępnili poprawioną wersję klienta, a sieć porzuciła zanieczyszczony łańcuch. Poprawka zaostrzyła zasady, co technicznie rzecz biorąc stanowiło soft fork, ale pozostaje to jedynym przypadkiem, w którym rejestr Bitcoina został celowo cofnięty.
• Rozgałęzienie bazy danych z marca 2013 r. - W wersji 0.8 Bitcoina zmieniono oprogramowanie bazy danych, a przy bloku nr 225 430 zaakceptowano duży blok, z którym nie poradziły sobie węzły działające w wersji 0.7. Sieć przez krótki czas funkcjonowała jako dwa łańcuchy, co stanowiło niezamierzony hard fork. W ciągu kilku godzin programiści i pule wydobywcze skoordynowały działania w celu przejścia na starszą wersję, celowo porzucając dłuższy łańcuch, aby przywrócić konsensus.

Oba te wydarzenia wpłynęły na głęboko zakorzeniony konserwatyzm społeczności Bitcoina w kwestii zmian dotyczących konsensusu. Społeczność traktuje kontrowersyjny hard fork w łańcuchu głównym jako scenariusz awarii, a nie narzędzie zarządzania.

Konserwatyzm ten został ponownie poddany próbie w sierpniu 2026 r., kiedy to propozycja soft forka o nazwie BIP-110 doprowadziła do pierwszego od 2017 r. rozłamu łańcucha Bitcoin w warunkach rzeczywistych. Jest to najdobitniejszy przykład z ostatnich lat pokazujący, jak w rzeczywistości przebiegają rozłam łańcucha, dlatego zasługuje on na osobny rozdział.

Co oznacza hard fork dla Twoich monet

Jeśli w trakcie posiadania bitcoinów dojdzie do podziału łańcucha, praktyczne skutki zależą od tego, gdzie przechowujesz swoje monety.

• Samodzielne przechowywanie - Jeśli kontrolujesz swoje klucze prywatne W momencie rozgałęzienia sieci klucze te są ważne w obu łańcuchach. Automatycznie stajesz się właścicielem takiej samej kwoty nowej monety – nie musisz nic robić. Dlatego właśnie monety powstałe w wyniku rozgałęzienia łańcucha często porównuje się do airdropu, choć mechanizm działania jest inny: nic nie jest do Ciebie wysyłane, a Twoje dotychczasowe klucze po prostu działają w dwóch miejscach.
• Przechowywanie na giełdzie - Jeśli Twoje monety znajdują się na wymiana, to giełda przechowuje klucze i decyduje, czy przyznać użytkownikowi monety powstałe w wyniku forka. Największe giełdy przyznały Bitcoin Cash w 2017 roku; wiele mniejszych forków nigdy nie było obsługiwanych. Zasady różnią się w zależności od giełdy, więc nigdy nie należy zakładać niczego z góry.
• Ataki typu „replay” - Jeśli rozgałęzienie nie jest zabezpieczone przed powtórzeniem transakcji, transakcja wysłana w jednym łańcuchu może zostać skopiowana do drugiego, co spowoduje wydanie monet, które zamierzałeś zatrzymać. W dniach następujących po rozgałęzieniu ważne jest, aby kierować się wskazówkami dotyczącymi portfela oraz korzystać z portfeli, które bezpiecznie rozdzielają monety.
• Zmienność i oszustwa - Wydarzenia związane z forkiem przyciągają fałszywe portfele oraz strony phishingowe typu „odbierz swoje monety”, które wykradają klucze prywatne. Nigdy nie wpisuj frazy seed na stronie internetowej w celu odebrania monety powstałej w wyniku forka.

Warto wspomnieć o podatkach, ponieważ często zaskakują one ludzi. W Stanach Zjednoczonych IRS orzekło w Orzeczenie podatkowe nr 2019-24 że nowe monety otrzymane w wyniku hard forka stanowią zwykły dochód według ich wartości rynkowej w momencie przejęcia nad nimi kontroli, a koszt nabycia ustala się na tej wartości. W innych jurysdykcjach monety powstałe w wyniku forka traktuje się inaczej — niektóre z nich opodatkowuje się dopiero w momencie ich sprzedaży. Przepisy ulegają zmianom, dlatego należy zapoznać się z aktualnymi wytycznymi obowiązującymi w miejscu zamieszkania. Niniejsze informacje mają charakter ogólny i nie stanowią porady podatkowej.

Rozdział BIP-110: studium przypadku na żywo z sierpnia 2026 r.

BIP-110, którego oficjalny tytuł brzmi „Reduced Data Temporary Softfork”, został opracowany przez programistę posługującego się pseudonimem Dathon Ohm, przy czym autorstwo pierwotnego projektu i doradztwo techniczne przypisuje się Luke’owi Dashjr. Numer ten został mu przypisany 3 grudnia 2025 r., a pełna specyfikacja znajduje się w Repozytorium BIP-ów dotyczących bitcoina.

Propozycja dotyczyła dowolnych danych. Odkąd w 2022 roku pojawiła się technika osadzania danych, a w 2023 roku popularność zyskała dzięki Ordinals, użytkownicy zaczęli osadzać obrazy, tekst i systemy tokenów w transakcjach Bitcoin. Każdy węzeł musi wówczas przechowywać i udostępniać te dane na zawsze, podczas gdy tylko górnik pobiera opłatę. Złagodzenie domyślnych limitów przekazywania OP_RETURN w wersji 30 Bitcoin Core sprawiło, że dyskusja na ten temat przeszła z poziomu polityki do konsensusu.

W propozycji BIP-110 zaproponowano siedem tymczasowych ograniczeń dotyczących konsensusu, które miały obowiązywać przez około rok:

• Nowe skrypty wyjściowe większe niż 34 bajty stają się nieprawidłowe, z wyjątkiem wyjść OP_RETURN, których maksymalna długość wynosi 83 bajty.
• Przesyłane dane oraz elementy świadczące o argumentach skryptów, których rozmiar przekracza 256 bajtów, stają się nieprawidłowe.
• Korzystanie z nieokreślonych wersji Witness lub Tapleaf przestaje być ważne.
• Aneksy Taproot tracą ważność.
• Bloki sterujące Taproot większe niż 257 bajtów, co odpowiada mniej więcej 128 liściom skryptu, tracą ważność.
• Skrypty Tapscript zawierające kody operacyjne OP_SUCCESS stają się nieważne, nawet jeśli nie zostały wykonane.
• Skrypty Tapscripts wykonujące instrukcje OP_IF lub OP_NOTIF tracą ważność.

Monety, które zostały już potwierdzone, były trwale wyłączone z tego wymogu, więc zmiana ta nie mogła spowodować zamrożenia żadnego istniejącego salda.

Dlaczego doszło do rozgałęzienia łańcucha

BIP-110 został zaprojektowany jako soft fork, co powinno oznaczać brak rozgałęzienia łańcucha. To właśnie sposób jego aktywacji spowodował takie rozgałęzienie. Wdrożenie wykorzystywało zmodyfikowaną wersję BIP 9 z progiem sygnalizacji 55% górników w bicie 4 oraz obowiązkowym oknem sygnalizacji trwającym od bloku 961 632 do bloku 963 647. W tym okresie węzły stosujące BIP-110 odrzucały każdy blok, który nie sygnalizował poparcia, niezależnie od tego, ile dowodów pracy (proof of work) się za nim kryło.

Poparcie ze strony górników nie było nawet bliskie oczekiwanej wartości. Udział sygnałów osiągnął maksymalnie około 2,53% bloków, czyli około 51 z 2 016, podczas gdy wymagana liczba wynosiła 1 109. Poparcie pochodziło głównie z puli Ocean oraz od niewielkich niezależnych górników, podczas gdy największe pule zachowały neutralność.

Okno otworzyło się w bloku nr 961 632 w dniu 8 sierpnia 2026 r. Węzły egzekwujące odrzuciły blok, który reszta sieci zaakceptowała, i zaczęły tworzyć własną gałąź od bloku nr 961 633. W tej gałęzi w ciągu około ośmiu godzin wygenerowano dwa bloki, po czym proces ten utknął w martwym punkcie, podczas gdy główny łańcuch kontynuował działanie w normalnym tempie i wyprzedził gałąź o kilkadziesiąt bloków. Około 99,85% mocy obliczeniowej sieci Bitcoin pozostało w oryginalnym łańcuchu.

Warto zrozumieć mechanizm, który spowodował odcięcie łańcucha mniejszościowego, ponieważ ma on zastosowanie do każdego rozgałęzienia łańcucha mniejszościowego. Poziom trudności jest dziedziczony w momencie rozgałęzienia i dostosowuje się dopiero co 2 016 bloków. Łańcuch dysponujący ułamkiem procenta mocy obliczeniowej nadal musi znajdować bloki przy poziomie trudności obowiązującym w całej sieci, więc jego następna korekta miała nastąpić za około 350 dni. Pool, który odkrył oba bloki, wznowił wydobywanie w tej gałęzi 10 sierpnia, korzystając ze zmodyfikowanego klienta, generując bloki mniej więcej raz na dzień lub dwa. Aby uniknąć tej pułapki, konieczna byłaby zmiana zasad dotyczących poziomu trudności, co główny łańcuch odrzuciłby. Innymi słowy, jedynym wyjściem z sytuacji, w której rozgałęzienie typu soft fork utknęło w martwym punkcie, jest hard fork.

Autorzy samego BIP-u zmienili status projektu na „Zamknięty” 9 sierpnia 2026 r., odnotowując rozdzielenie łańcucha bloków i wstrzymanie wydobycia.

Co to pokazuje

Trzy wnioski mają zastosowanie do każdego przyszłego rozgałęzienia. Projekt aktywacji ma równie duże znaczenie jak sama zmiana zasad, ponieważ propozycja może teoretycznie być „miękkim rozgałęzieniem”, a w praktyce i tak doprowadzić do podziału sieci. Moc obliczeniowa decyduje o tym, który łańcuch przetrwa, ale to operatorzy węzłów decydują, które zasady warto egzekwować – to właśnie ta sama sprzeczność doprowadziła do upadku SegWit2x w 2017 roku. Ponadto BIP-110 został wdrożony bez ochrony przed powtórzeniem transakcji, więc podczas rozłamu transakcja wysłana w jednym łańcuchu mogła być ważna w drugim – co stanowi dokładnie to ryzyko, o którym mowa wcześniej w niniejszym przewodniku.

Znaczący sprzeciw zgłosił prezes wykonawczy firmy Strategy, Michael Saylor, który opublikował 110-punktową krytykę, w której argumentował, że wykorzystanie konsensusu do odrzucania prawidłowych transakcji opłaconych prowizją stwarza precedens, który mógłby w przyszłości uzasadniać cenzurowanie innych działań, a także dyrektor generalny Blockstream, Adam Back. Programista Jameson Lopp argumentował, że propozycja ta osłabiłaby Bitcoin odporność na cenzurę oraz przewidywalność. Zwolennicy tej propozycji ripostowali, że to operatorzy węzłów, a nie górnicy, ustalają zasady, oraz że niekontrolowane przechowywanie danych obciąża kosztami każdego operatora węzła. Redaktor BIP, który przydzielił ten numer, publicznie określił propozycję jako błędną, ale mimo to ją opublikował, ponieważ spełnienie kryteriów repozytorium nie oznacza poparcia dla niej.

Kwestia kwantowa: debata na temat kolejnego rozgałęzienia Bitcoina

Przez lata pytanie „Czy Bitcoin kiedykolwiek ponownie przejdzie hard fork?” miało charakter czysto teoretyczny. W 2026 roku pojawiła się na nie konkretna odpowiedź, nad którą toczy się dyskusja w czasie rzeczywistym, a czynnikiem wyzwalającym jest informatyka kwantowa.

Podpisy w sieci Bitcoin opierają się na kryptografii krzywych eliptycznych, którą wystarczająco wydajny komputer kwantowy mógłby złamać, odtwarzając klucze prywatne na podstawie ujawnionych kluczy publicznych. Obecnie nie istnieje żadna taka maszyna, ale ryzyko to jest na tyle realne, że W sierpniu 2024 roku NIST sfinalizował swoje pierwsze normy dotyczące kryptografii postkwantowej. Ekspozycja nie jest rozłożona równomiernie: zgodnie z analizą Ark Invest z marca 2026 r. ponad jedna trzecia podaży bitcoinów, czyli około 8 milionów BTC, znajduje się w transakcjach wyjściowych z kluczem publicznym, w tym wczesne monety typu „pay-to-public-key” przypisywane Satoshiemu Nakamoto.

Debatę kształtują obecnie dwie propozycje:

• BIP-360, wprowadzony do repozytorium BIP w lutym 2026 r., definiuje typ adresu odporny na ataki kwantowe, na który użytkownicy mogliby dobrowolnie przejść. Został on zaprojektowany jako soft fork i nie zmusza nikogo do zmiany.
• BIP-361, opublikowany w kwietniu 2026 roku przez Jamesona Loppa i pięciu współautorów, idzie znacznie dalej. Przewiduje ona stopniowe wycofywanie środków z adresów podatnych na ataki kwantowe zgodnie ze stałym harmonogramem trwającym około pięciu lat, po upływie którego monety, które nie zostały przeniesione, zostaną zamrożone. Obejmuje to około 1 miliona BTC przypisywanych Satoshiemu oraz kolejne miliony, które nie były przemieszczane od ponad dekady. Pełny tekst jest dostępny publicznie w Repozytorium BIP-ów.

Spór jest ostry. Zwolennicy twierdzą, że dopuszczenie do sytuacji, w której przyszły atakujący kwantowy po cichu wyczerpie uśpione monety i zrzuci je na rynek, jest najgorszym możliwym scenariuszem, więc zaplanowane wycofanie jest odpowiedzialnym rozwiązaniem. Krytycy, w tym dyrektor generalny Blockstream Adam Back, opowiadają się za opcjonalnymi aktualizacjami i okresem migracji trwającym blisko dekadę, argumentując, że maszyny kwantowe pozostają na razie eksperymentami laboratoryjnymi. Inni twierdzą, że unieważnienie istniejących typów podpisów jest hard forkiem we wszystkim oprócz nazwy, co kłóci się z kulturą sprzeciwu wobec hard forków opisaną w niniejszym artykule, a zamrożenie monet przekracza granicę, której Bitcoin nigdy nie przekroczył: konfiskatę w drodze konsensusu.

Niezależnie od tego, jak się to zakończy, jest to debata na temat rozgałęzienia o największym znaczeniu od czasu „wojny o rozmiar bloku” i stanowi ona nową odsłonę tego samego pytania. Kto decyduje o tym, czym jest Bitcoin: programiści, górnicy, instytucje czy użytkownicy obsługujący węzły? Historia wskazuje, że odpowiedź jest taka sama jak w 2017 roku i że każda zmiana bez zdecydowanej zgody po prostu doprowadzi do pojawienia się kolejnej pozycji w powyższej tabeli rozgałęzień.

Wnioski

Hard fork Bitcoina to niezgodna wstecznie zmiana zasad, która powoduje rozdzielenie łańcucha bloków na dwa łańcuchy, z których każdy posiada własną monetę. Forki pełnią w systemie Bitcoina rolę zaworu bezpieczeństwa: gdy nie udaje się rozstrzygnąć sporu, mniejszość może odłączyć się, zabierając ze sobą kopię rejestru, a rynek ocenia wynik tej sytuacji. Od sierpnia 2026 r. ta ocena była spójna. Od Bitcoin Cash w 2017 r. po gałąź BIP-110 w sierpniu oryginalny łańcuch zachował nazwę, bezpieczeństwo i przeważającą większość wartości, ulepszając się jedynie poprzez „soft forki”. Debata dotycząca technologii kwantowej sprawdzi, czy ten wzorzec utrzyma się w trzeciej dekadzie istnienia bitcoina.